Column

Duurzaamheid (g)een exacte wetenschap?

Pieter Claeys

“Maar duurzaamheid is anno 2009 toch een exacte wetenschap?”
De uitspraak dateert van tijdens de Raad van Bestuur tijdens mijn eerste werkweek bij De Lijn. En riep bij mij direct een sterke ontkenning op, No Way!

Nu, gesterkt door bijna een jaar praktijkervaring bij de Lijn, kan ik met nóg meer zekerheid zeggen: duurzaamheid is géén exacte wetenschap!
(… en hoeft het voor mij ook nooit te worden.)

Een bewijs in vier stappen:

1. Duurzaamheid heeft iets van wiskunde.
   Je kan immers berekenen of het effectief beter is voor het milieu om al 2,5 jaar met herbruikbare katoenen luiers te knoeien. Of hadden we beter van in het begin wegwerpluiers gebruikt, zoals iedereen? Daarvoor moet je de afweging maken tussen waspoeder en elektriciteit enerzijds en afval anderzijds. Ergens in Vlaanderen ken ik wel iemand die dit voor mij kan uitrekenen: met behulp van ingewikkelde rekenprogramma’s (LCA) die gebaseerd zijn op gegevens en veronderstellingen uit talloze bronnen, door bij te houden over hoeveel wasbeurten het nu precies gaat per jaar, en hoeveel grammen waspoeder, en hoeveel verversingsbeurten, en wat de verwerkingsmanier nu precies is van het luierafval dat we gescheiden laten ophalen, en …
2. Maar duurzaamheid heeft ook iets van filosofie.
   Want met wiskunde alléén kan je niet alles berekenen. Want hoe zit het met de tewerkstelling die we in die periode gecreëerd hebben bij de productie van katoenen luiers en waspoeder? En wat is de totale kostprijs van onze keuze? Welke veronderstellingen zullen we daarover maken? En als we bespaard zouden hebben, is dat dan goed nieuws? Of hebben we daarmee de economische groei geschaad?
   Doet dat er überhaupt toe? Ik laat ons rijhuis-met-kleine-stadstuin grondig verbouwen omdat ik dénk dat dat duurzamer is dan een halfopen nieuwbouw aan de stadsrand die wel direct aan al onze eisen voldoet. Is de intentie niet even belangrijk als het resultaat, cf. de Kantiaanse theorieën over ethiek en deontologie? Ik kies voor die verbouwing omdat ik denk dat ze duurzaam is. Is het daarom niet sowieso duurzaam? Of toch niet? Alleszins stof genoeg tot nadenken.
3. Duurzaamheid is economie.
   Als ik mij in vele bochten wring om met het openbaar vervoer op een moeilijk bereikbare plaats te geraken, en daardoor 3 keer zo lang onderweg ben en mij voortdurend erger aan het tijdverlies, is dat dan nog duurzaam? Nee natuurlijk, want er zijn veel efficiëntere oplossingen, die gerust een meerprijs op financieel en ecologisch gebied waard zijn.
   Duurzaamheid is de efficiënte inzet van alle schaarse middelen, zélfs als we niet (veel) voor die middelen moeten betalen: verse lucht, zuiver water, diverse competenties bij de medewerkers, …
4. Bovenal: duurzaamheid is communicatie, sensibilisering  en goede huisvaderschap.
   Zoals altijd: verplichten werkt niet.
   Wat werkt wel (een beetje)?: Leg uit waarom kraantjeswater veel voordelen heeft ten opzichte van flessenwater, waarom je beter geen snoepjes kan uitdelen aan alle kindjes onderweg op trekking in de Hoge Atlas, waarom de airco gerust een graadje warmer kan, en de verlichting van de frisdrank-automaat uit mag.
   En vooral …: laat iedereen dan voor zichzelf beslissen.

Ten slotte, nu ik er zo over nadenk: is duurzaamheid eigenlijk wel een wetenschap? Is het niet een eeuwig durend proces (continu verbeteren), een levenshouding misschien? Een saus die over alle wetenschappen, alle projecten en alle attitudes moet gegoten worden? En die daar geleidelijk aan in doorsijpelt?

Pieter Claeys probeert 24 uur per dag duurzaamheid te ademen: zowel thuis als pater familias als op het werk als duurzaamheidscoördinator bij De Lijn, als op vakantie met Joker is hij continu op zoek om de wereld te verbeteren, stapje voor stapje.

25/8/2009