Baanbrekend onderzoek brengt ecologische schuld in kaart
Grote bedrijven dragen een grote milieuverantwoordelijkheid. Tot nog toe was het moeilijk die in kaart te brengen. VODO en de ULB staken onder leiding van prof. Juan Martinez-Alier de koppen bij elkaar om de “ecologische schuld” van een industriële site te berekenen, die van Umicore in Hoboken. De methode die ze uitwerkten, kan nu ook worden toegepast op andere fabrieksterreinen in de hele wereld.
Het onderzoek kadert binnen CEECEC, een internationaal samenwerkingsverband tussen wetenschappers en activisten dat door de EU wordt ondersteund. Ze willen de kennis over ecologische economie verrijken.
Twee soorten cijfers zijn van belang in dit soort onderzoek: de ecologische schuld die vandaag gekend is, en de raming van de waarschijnlijke ecologische schuld. De optelsom geeft een indicatie van de ecologische schuld van een bedrijf. In dit geval Umicore in Hoboken.
Gekende ecologische schuld
Al 122 jaar herbergt Hoboken de grootste recyclage-eenheid voor edele metalen ter wereld, vandaag onder de naam Umicore Precious Metals Refining. Verscheidene onderzoeken legden een verband tussen de vervuiling door de fabriek en de gezondheid van de omwonenden.
De studie van VODO (Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling) en de Franstalige universiteit van Brussel ULB bundelt al de beschikbare gegevens om de verborgen (geschatte) externe kosten van het productieproces van Umicore te berekenen.
In Antwerpen komen meer kankers voor dan het gemiddelde in Vlaanderen, Hoboken steekt er met kop en schouders bovenuit. In het bloed van omwonende kinderen treft men een verhoogd loodniveau aan. En hoe dichter bij de fabriek, hoe hoger de concentraties van lood, arseen en cadmium in de bodem worden. De overheid deelde de bevolking begin jaren ’70 mee dat ze best zelf geen eetbare producten in hun tuin konden telen.
Al sinds de jaren ’20 van de vorige eeuw pleitten lokale activisten voor een schonere lucht en grond rond de fabriek. Wetenschappelijke studies die wezen op een samenhang tussen de fabrieksuitstoten en de achteruitgang van het milieu en de gezondheid van werknemers en buurtbewoners werden vanaf de jaren ’70 au sérieux genomen. Niet alle studies werden publiek gemaakt.
Het duurde tot 2004 vooraleer Umicore besliste zijn emissies drastisch terug te dringen en 77 miljoen euro te investeren in de sanering van de fabrieken in Hoboken en Olen. Maar daarmee is de kous niet af. De historische ecologische schuld leverde ernstige schade op. De studie van VODO en ULB trachtte dit kostenplaatje te ramen.
Verborgen ecologische schuld
Voor het berekenen van de verborgen externe kosten van Umicore richtten VODO en de ULB hun pijlen op zowel de gezondheidsschade als het verlies aan economische mogelijkheden voor de lokale bevolking.
Uit eerder wetenschappelijk onderzoek blijkt steevast dat de niveaus van giftige chemicaliën vaak ver boven de aanvaarde gemiddelde normen liggen. De link tussen de productie van de fabriek met de hoge loodwaarden in het bloed van omwonende kinderen en het afraden door de regering van het kweken van bijvoorbeeld eigen tuingroenten staat buiten kijf.
Een onafgewerkte studie uit de jaren ’90 toont bovendien ook de sterke correlatie tussen kankergevallen en de nabijheid van de fabriek. Hoboken telt meer kankers dan de rest van Vlaanderen. Momenteel is het aantal kankers die de vervuiling van Umicore veroorzaakte onbekend. Umicore ontkent tot op de dag van vandaar haar betrokkenheid in dat laatste feit.
300 miljoen euro
Uit cijfers van het Provinciaal Instituut voor Hygiëne blijkt dat de kosten, voor rekening van de Belgische Staat, voor de diagnose en de behandeling van kinderen in Hoboken met verhoogde loodwaarden in hun bloed, inmiddels te zijn opgelopen tot 12 miljoen euro.
De externe kosten, ontstaan uit het negatieve advies om eigen eetbare producten te kweken komen voor de inwoners van Hoboken op ongeveer 59 miljoen euro. De potentiële kosten voor de behandeling van extra kankerpatiënten naderen de 35 miljoen euro. En een raming van de compensaties voor nabestaanden van effectief overleden kankerpatiënten bedraagt 206 miljoen euro. In feite betalen de inwoners van Hoboken de externe (milieu-)kosten van de vervuiling door de Umicorefabriek.
“Positief is dat Umicore het probleem onderkent en zijn ecologische schuld begint af te betalen. Als het hier consequent mee doorgaat, kan Umicore een rolmodel voor de hele wereld worden”, zegt Nick Meynen van VODO.
De Umicore-case zal beschreven worden in een handboek over ecologische economie dat professor Juan Martinez-Alier zal publiceren.
Veerle Mertens
Meer info:
