Mensenrechten omvatten alle elementaire voorwaarden voor een menswaardig bestaan en beschermen mensen tegen machtsmisbruik. Mensenrechten zijn gelijkelijk toepasbaar ten aanzien van iedereen en zijn niet overdraagbaar. Ze zijn o.a. vastgelegd in internationale teksten zoals de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM) van 1948 en op regionaal niveau bijvoorbeeld het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens van 1950.
Het handhaven en bevorderen van mensenrechten komt in eerste instantie toe aan de nationale overheden. De internationale verdragen richten zich tot staten. Maar door de toenemende internationale activiteiten, hebben bedrijven steeds meer invloed op het economische leven.
De mensenrechten kunnen de aandacht vragen van de ondernemingen zowel wat betreft hun interne functionering als daarbuiten.
Op intern vlak heeft dit betrekking op:
- De normen die de verhouding tussen werknemer en werkgever bepalen, zoals bijvoorbeeld het recht om vakbonden op te richten en het recht lid te zijn van een vakbond;
- De arbeidsnormen binnen de onderneming, zoals de fundamentele arbeidsnormen vastgelegd binnen de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO). Van de 185 conventies zijn er een aantal die worden beschouwd als de 5 basisarbeidsrechten van de IAO: kinderarbeid, dwangarbeid, discriminatie in de tewerkstelling, vrijheid van vereniging en vrijheid van collectieve onderhandeling.
Op extern vlak heeft dit betrekking op:
- Het niet ontplooien van activiteiten of aanbieden van goederen en diensten die Staten helpen of aanzetten tot het schenden van mensenrechten of die kunnen gebruikt worden om mensenrechten te schenden;
- Zelf geen schendingen van mensenrechten van de lokale bevolking veroorzaken of ertoe aanzetten;
- De verplichtingen inzake eerlijke handelspraktijken en consumentenbescherming respecteren;
- Pogingen tot omkoping of andere vormen van corruptie of ongeoorloofd voordeel niet toelaten;
- Het in acht nemen van de mensenrechten kan op verschillende wijzen worden gerealiseerd; verschilt per onderneming en wordt onder meer begrensd door de aard, omvang en locatie van de bedrijfsactiviteiten.
Vele ondernemingen hebben de mensenrechten opgenomen in hun interne gedragsregels of ethische code. Deze vorm van zelfregulering wordt beschouwd als een zeer belangrijke instrument in het kader van het mensenrechtenbeleid van een onderneming.
Gezien het vrijwillige karakter van de gedragscodes, zijn er verschillende mogelijkheden op dit op te volgen. Sommige ondernemingen hebben een vorm van interne rapportering op punt gesteld. Andere stellen ook een extern rapport op waarin zij de inspanningen en vooruitgang beschrijven die zij hebben gemaakt. Nog andere maken in hun jaarverslag melding van hun activiteiten inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Steeds meer ondernemingen gaan expliciete verbintenissen aan betreffende mensenrechten omwille van de risico’s en kosten indien men het niet zou doen. Klanten-boycots, internetcampagnes, dalende aandeelkoersen, protesten en verzwakte relaties met de regering van gastlanden hebben al een rol gespeeld in het aanmoedigen van bedrijven tot een proactieve benadering met betrekking tot mensenrechten.
De voordelen van expliciete verbintenissen van een bedrijf ten overstaan van mensenrechten wat betreft de interne factoren zijn:
- Verbeterde werknemersmotivatie en –retentie;
- Verbeterde productiviteit bij werknemers;
- Verbeterde bedrijfsrelaties;
- Verbeterd risicomanagement;
- Het verzekeren van een vergunning om te handelen.
De voordelen van expliciete verbintenissen van een bedrijf ten overstaan van mensenrechten wat betreft de interne factoren zijn:
- Verbeterde relaties met de gemeenschap;
- Het in de hand werken van een bedrijfsreputatie en merkimago;
- Verminderd risico op negatieve publiciteit en boycots;
- Gezien worden als verantwoordelijk ten opzichte van shareholders- en stakeholderskwesties;
- Het in de hand werken van sociale cohesie en burgerlijke stabiliteit.
Bron:
VBO, Amnesty International, Business & Society Belgium, Kauri (2005) Belgische ondernemingen en mensenrechten
