Prijsuitreiking Cradle to Cradle: speech Minister Van Brempt

bedrijf:

Vlaams minister van Sociale Economie

"Dit is een bijzondere dag voor mij. Niet alleen omdat vandaag de Duitse chemicus Michael Braungart onze gast is, maar omdat we er op heel korte termijn in geslaagd zijn om de boodschap van Braungart - namelijk de radicale ommekeer naar een Cradle to Cradle-samenleving - ingang hebben doen vinden in Vlaanderen.

Ik heb Braungart voor het eerst ontmoet ongeveer een jaar geleden. Ik herinner me dat ik na die ontmoeting een beetje uit het lood was geslagen. Braungart had immers een vernietigende kritiek geuit op het milieubeleid van de Europese Unie, een milieubeleid waaraan ikzelf destijds als Europees parlementslid had meegewerkt. Een beleid overigens waarvan ik - samen met heel wat goedmenende, progressieve parlementsleden - dacht dat het een uitermate positief effect zou hebben op de levenskwaliteit in Europa. Braungart prikte die ballon zonder veel poeha door.

Het milieubeleid van de Europese Unie is een draak, zei hij, die er op termijn voor zal zorgen dat het met het milieu steeds treuriger gesteld zal zijn. Dat komt omdat we alles een beetje minder slecht willen doen. We willen wat minder CO2 uitstoten, wat minder gif lozen, wat minder toxische bestanddelen in onze producten steken... Maar omdat we veel meer consumeren dan pakweg 20 jaar geleden, en dus ook veel meer produceren, vervuilen we niet minder, maar juist méér. Vele kleintjes maken immers één groot.

Wat Braungart als alternatief biedt, is schijnbaar eenvoudig. In plaats van aan het einde van de pijplijn in te grijpen op de hoeveelheid schadelijk afval, moeten we beginnen bij het begin, bij het productontwerp. Als je producten zo ontwerpt dat er rekening wordt gehouden met de levensloop van het product, kan je er in theorie voor zorgen dat alle bestanddelen van een product voor honderd procent recycleerbaar zijn.

Ik zeg wel: dat is de eenvoudige theorie achter het Cradle to Cradle verhaal. Critici van Braungart erkennen dat hij theoretisch gelijk heeft. Maar ze vinden zijn oplossing op korte termijn utopisch. Want als je het Cradle to Cradle concept in de praktijk uitwerkt, zie je dat het niet zo eenvoudig is om een product te ontwerpen dat geen afval oplevert.

Maar het is wél mogelijk: dat hebben verschillende bedrijven in Europa en de VS al aangetoond. Maar het betekent wel dat je als bedrijf je hele productieproces moet hertekenen. En dat is niet eenvoudig. Ik denk dat iedereen hier in de zaal dat beseft.

Maar ik geloof ook dat we ons deze ene vraag moeten stellen: Hebben we op middellange tot lange termijn een andere keuze? Die vraag is essentieel. Hebben we een andere keuze? Ik denk het niet. Bij het begin van de industriële revolutie, zo rond 1850 waren we met 1,2 miljard mensen op de wereld. Straks, in 2050 – slechts tweehonderd jaar later - zullen we volgens de Verenigde Naties met 9,7 miljard mensen zijn. Omdat het de bedoeling is dat de levensstandaard van al die mensen behoorlijk zal zijn, zullen productie én consumptie nog gaan toenemen. Als we dus niet opletten, leven we dan met z’n allen op een grote vuilnisbelt. De wereldbevolking zal op tweehonderd jaar tijd ongeveer vertienvoudigd zijn, de wereldwijde productie van chemicaliën is tussen 1930 en 2000 gestegen van 1 miljoen ton naar 400 miljoen ton. Dat is een vervierhonderdvoudiging op zeventig jaar tijd!

We zullen dus de omslag moeten maken. En hoe vreemd het ook mag lijken, dit is precies het juiste moment om dat te doen. Vorige maand nog zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton in Brussel: “Never waist a good crisis.” Verspil geen goeie crisis.

Vandaag bestaat er een grote consensus over de hertekening van ons financieel en economisch systeem. Iedereen, zelfs de meest doorgewinterde aanhangers van de vrije markt, is het er over eens dat we de teugels te los hebben gelaten en dat dit geleid heeft tot een wereldwijde systeemcrisis. We kunnen nu twee dingen doen. We kunnen proberen terug te keren naar het verleden, naar de mythe van de totale marktvrijheid en de zelfregulering, in de hoop dat de gouden tijden van de jaren ’90 zullen terugkeren. Of we kunnen deze historische kans met beide handen grijpen om het systeem zelf indringend te veranderen en de omslag te maken naar een duurzaam financieel en economisch systeem. We kunnen achterom kijken of vooruit blikken. We hebben een keuze.

Braungart is alvast een man die vooruit kijkt. Weliswaar met een verrekijker. Daarom ziet hij dingen die voor ons nog niet zo duidelijk zijn. Als we bereid zijn om mee door die verrekijker te turen, zien we een breed spectrum van opportuniteiten.

Een van de bekendste regels uit onze vaderlandse literatuur, van de hand van Willem Elsschot luidt: “Tussen droom en daad staan wetten in den weg en praktische bezwaren.” Welnu, als we de droom van een duurzame wereld willen waarmaken, zullen we de praktische bezwaren uit de weg moeten helpen én de wetten moeten veranderen. De regel van Elsschot kan je als een uitnodiging voor zowel het bedrijfsleven als de politiek om dromen om te zetten in dadendrang. Het bedrijfsleven zal in haar productieprocessen de praktische bezwaren moeten oplossen en de politiek zal dat moeten faciliteren door de wetgeving aan te passen.

Ik denk dan ook dat economische stimulansen vandaag radicaal gericht moeten zijn op de omschakeling van onze economie naar een duurzaam model. Bedrijven mogen niet geremd worden om innovatieve processen op gang te krijgen. Integendeel, ze moeten juist gestimuleerd worden.

Weten jullie, beste vrienden, dat zestien procent van het Bruto nationaal Product van de Europese Unie uitgegeven wordt door de verschillende overheden. Als overheden hun aankopen dus zouden doen bij bedrijven die duurzaam produceren, zou dat op zich al een gigantische stimulans zijn. Waarom maken we in Vlaanderen geen decreet dat bepaalt dat C2C-producten en diensten voorrang krijgen bij overheidsaankopen? Dit soort maatregelen nemen we onvoldoende.

Ik besef terdege dat verantwoordelijke bedrijfsleiders vandaag wachten op de politiek. Aan onze kust wachten bijvoorbeeld verschillende bedrijven op goedkeuringen en stimulerende maatregelen om windmolenparken te bouwen. Omdat het allemaal zo traag gaat en de politieke verantwoordelijken blijven treuzelen, verliezen deze bedrijven tijd én geld. En we verliezen allemaal: omdat we nu geen voorsprong nemen op onze concurrenten buiten de Europese Unie. We dreigen zelfs een indrukwekkende hoeveelheid nieuwe jobs voor honderdduizenden Europeanen te verliezen. Door traag te zijn of niets te doen, creëren we dus tewerkstelling buiten Europa en dat is iets wat onze kinderen ons niet in dank zullen afnemen. Als we niets doen op vlak van duurzame en hernieuwbare energie, zullen we in 2030 75 procent van onze energie moeten importeren uit politiek onstabiele regio’s.

Waarom treuzelt de politiek dan? Door een gebrek aan moed en visie, dat is zeker, maar ook, beste vrienden, omdat politici belaagd worden door de lobbyisten van de oude oplossingen, die terug willen keren naar het verleden; door bedrijven en sectoren zonder visie en zonder verantwoordelijkheidszin. Dat alleen al toont aan dat we op een belangrijk kantelmoment in de geschiedenis zitten.

Het is vandaag dat er keuzes moeten gemaakt worden. Het is vandaag dat de toekomst van Europa, en wellicht zelfs de toekomst van de wereld uitgetekend wordt. Als we niet uit deze vicieuze cirkel geraken, ziet het er niet goed uit voor de Europese economie en voor de Europese samenleving. Daarom is jullie aanwezigheid zo verschrikkelijk belangrijk. De hele dag al hebben bedrijven, organisaties en studenten meegewerkt in de workshops, jonge en minder jonge mensen die geloven dat het anders kan, beter, welvarender, socialer, schoner en duurzamer. Ik kan dat niet voldoende onderstrepen. Ik kan jullie daar ook niet voldoende dankbaar voor zijn. Dat jullie hier vandaag zijn, betekent dat een deel van het bedrijfsleven wel bereid is of overweegt om de stap te zetten. Dit zijn prille stappen, dat beseffen we allemaal. Wij zijn niet naïef.

Maar hier zit wel een coalitie van bedrijfsleiders en politici van goede wil. Onze agenda’s kunnen verschillend zijn. Het is de taak van politici om de samenleving georganiseerd te krijgen. Terwijl een zakenman of zakenvrouw in eerste instantie zaken wil doen. Dat is een eerbare doelstelling, zolang ze geen schade berokkent aan het grote gemeenschappelijke belang. Dat geldt overigens OOK voor de politiek.

Zaken doen en C2C zijn echter geen vijanden van elkaar. Wel integendeel. Het Cradle to Cradle concept barst van de zakelijke opportuniteiten, als je maar de moed en de visie hebt om ze te willen zien. Bedrijven die er in slagen hun afvalproductie tot nul te herleiden, zullen hun imago zien toenemen bij hun stakeholders en zullen plots over gigantische assets beschikken - wat ze geproduceerd hebben keert immers terug als grondstof. Ze zullen gigantische milieukosten en de daarbijhorende administratieve kosten kunnen vermijden, geen hinder meer ondervinden van strengere milieunormen en zelfs in staat zijn heel nieuwe businessmodellen te ontwikkelen, zoals ecoleasing, een model dat zorgt voor een uitermate sterke klantenbinding."