De keuze van beleidsinstrumenten. Een vergelijkend onderzoek naar duurzaam sparen en beleggen in België en Nederland.
De keuze van beleidsinstrumenten bekleedt een sleutelpositie binnen het overheidsbeleid. Desondanks is weinig bekend over dit keuzeproces. De (tot nu toe verschenen) wetenschappelijke bijdragen focusten vooral op het inventariseren en classificeren van de verschillende mogelijke beleidsinstrumenten wat leidde tot een smorgasbord van definities en classificaties. De empirische kennis over onder welke voorwaarden een centrale overheid opteert voor een specifiek beleidsinstrument A en niet voor een ander (gelijkwaardig) beleidsinstrument B, is daarentegen eerder een schaars artikel.
Sinds het midden van de jaren 1990 is de populariteit van ethisch en/of duurzaam sparen beleggen (Socially Responsible Investing of SRI) in Europa sterk toegenomen. SRI is te omschreven als het op een structurele en openbare wijze integreren van niet-financiële criteria in het spaar- of beleggingsproces door de integratie van sociale, ethische en/of ecologische criteria in de wederbelegging van de kapitalen en/of bij het gebruik van de rechten verbonden aan deze wederbelegging. In België en Nederland wordt respectievelijk 8,87 miljard € en 19,37 miljard € op deze wijze beheerd. Ook de overheden van deze twee landen hebben de maatschappelijke meerwaarde van deze producten erkend. Ten gevolge hiervan namen de federale Belgische regering en de Nederlandse rijksoverheid initiatieven om dit marktsegment te ondersteunen. Deze initiatieven leidden tot de inzet van verschillende beleidsinstrumenten.
In het doctoraal proefschrift worden de verschillende beleidsinstrumenten geschetst, aan een kritische blik onderworpen en wordt nagegaan in welke mate ze de vooropgestelde doelstellingen van de overheid trachten te realiseren. Op basis van 18 casestudies werd vastgesteld dat er een hiërarchie van beleidsinstrumenten bestaat: bepaalde beleidsinstrumenten roepen meer weerstand op en worden aldus door een centrale overheid minder snel gekozen. Belastingverminderingen en subsidies zijn beleidsinstrumenten met een hoge complexiteit, het wijzigen van wetten is daarentegen minder complex en zal dus relatief sneller gebeuren. Communicatie door de overheid vervult eerder een tussenpositie. Andere beleidsinstrumenten waartoe een overheid minder snel zal overgaan zijn beleidsinstrumenten met een hoog dwangmatig karakter (b.v. verplichtingen opleggen aan inwoners) en deze die budgettair goed zichtbaar zijn. Beleidsinstrumenten die daarentegen de inwoners de keuze laten en financieel minder zichtbaar zijn, zijn het minst complex. In het onderzoek werd tevens gepeild naar het waarom van een specifieke beleidsinstrumentenkeuze. Beleidsmakers hanteren verschillende argumenten om een bepaalde beleidsinstrumentenkeuze te rechtvaardigen. Ten derde toonde het onderzoek aan dat overheden bij de selectie van beleidsinstrumenten niet altijd rationeel te werk gaan. Beleidsmakers gaan niet steeds op zoek naar een beleidsinstrument dat de doelstellingen het snelst en tegen de laagste kost realiseren, maar selecteren vaak beleidsinstrumenten waarmee ze vertrouwd zijn. In zekere zin zijn beleidsmakers, wat betreft de beleidsinstrumentenkeuze, 'bijziend'.
Meer informatie over dit proefschrift van Tim Benijts vindt u hier.
